Beeldvorming en interactie van wetenschappelijke oplossingen die bijdragen aan het CO2-probleem

 

Van de wetenschap naar de industrie naar een breed publiek

Wat een super maand hebben we met Green Minerals gehad zeg! Op 1 oktober wonnen we de Jan Terlouw Innovatie Ambitieprijs, 4 oktober stonden we op de Innovation Expo 2018 in Rotterdam en 6 oktober schitterde wetenschapper en natuurkundige Pol Knops op Kiemt SummerLabb tijdens de Innovate Experience in Arnhem. Olivijn als ‘CO2 opruimer’ en Green Minerals als proces-innovatie in olivijn komt op de kaart.

Ik heb even de tijd genomen om alles te evalueren en ik kwam, mede door de vele gesprekken, tot een aantal ontdekkingen en conclusies.

IPCC rapport – we moeten opschieten

Laat ik daar even mee beginnen: ook bleek deze maand dat er nog meer haast geboden is bij 1. het terugdringen (iedereen) en 2. uit de lucht halen, opslaan of vastleggen (landbouw en industrie) van de CO2 uitstoot. Dan is logischerwijs de vraag: hoe kunnen we versnellen terwijl veel technologieën, die een deel van de oplossing vormen, nog bij de wetenschap ligt? Hier kom ik straks op terug.

1.     Project Drawdown – The Climate Cleanup

Terugdringen, daar hebben we iedereen bij nodig. Maar hoe? Drawdown geeft het overzicht, met 100 oplossingen, goed wetenschappelijk onderbouwd en op volgorde gezet. Wist je bijvoorbeeld dat het voorkomen van voedselverspilling bijna evenveel kan bijdragen aan het oplossen van klimaatverandering als het plaatsen van windmolens? Project Drawdown is toegankelijk voor iedereen en ik hoop van harte dat het lukt om mede hierdoor grootschalige gedragsverandering te bewerkstelligen. Een groots initiatief en op 8 november zal de Nederlandse vertaling van het boek worden gepresenteerd: www.climatecleanup.org

2.     CO2 uit de lucht halen, opslaan en (liever) vastleggen

Natuurkunde (fysica) en scheikunde (chemie) zijn hiervoor de basis. Ook biologie is belangrijk, maar dit laat ik voor het gemak even buiten beschouwing omdat ik me op de industrie wil toeleggen.

Natuurkunde is de wetenschap die alle verschijnselen in de levenloze natuur onderzoekt. Hiermee worden eigenschappen als materie, evenwicht, beweging, straling, warmte, licht, magnetisme en elektriciteit onderzocht.

Scheikunde is de wetenschap van het veranderen van stoffen. CO2 is een gas, en zoals bij alle gassen laat CO2 zich niet zo gemakkelijk ‘vangen’. Dus hebben we natuur- en scheikunde nodig, door CO2 bijvoorbeeld (tijdelijk) te laten binden aan vloeistoffen of er een poeder van te maken. CO2 kunnen we ook benaderen als grondstof zoals o.a. Green Minerals en Covestro doen. Er is veel mogelijk. Probleem is alleen dat vooral de landbouw-, energie- en industriesector dit varkentje moeten gaan wassen. En met name veel industrie bedrijven hebben nauwelijks kaas gegeten van fysica en chemie. Een ander probleem is dat wetenschappers of scheikundigen / natuurkundigen vaak niet begrijpen hoe de industrie werkt en denkt. Productieprocessen kunnen niet zomaar even veranderd worden; met mijn Industrieel Ontwerp-achtergrond weet ik dit maar al te goed.

Van de wetenschap naar de industrie

Dus is er een vertaalslag nodig vanuit de wetenschap naar de industrie. Dit is precies wat ik nu als Innovatie Designer bij Green Minerals aan het doen ben. Green Minerals is een proces-innovatie. Er wordt een breed inzetbaar poeder gevormd op basis van een scheikundig proces. Maar dat poeder is nog geen eindproduct. Om tot die eindproducten te komen heeft Green Minerals industriepartners nodig. Samenwerking, co-creatie en zelfs co-intelligence: dit is hoe we het klimaatprobleem op kunnen lossen. Maar dan moeten beide werelden elkaar wel begrijpen en daar kan design in ondersteunen: meer beeldvorming is nodig binnen de wetenschap. Ik heb het afgelopen donderdag op de Innovation Expo verschillende mensen horen zeggen.

Mijn advies aan universiteiten, topsectoren, wetenschappelijke onderzoeksorganisaties, incubators en beginnende ondernemers binnen de wetenschap: onderzoek eens of je samenwerkingen kunt opzetten met designers. Een goed businessmodel volgt vanuit de marktvraag. Deze vraag moet wel eerst gecreëerd worden door jouw technologie, proces, innovatie of idee inzichtelijk en begrijpelijk te maken.

Het brede publiek

Maar dan zijn we er nog niet. Ik besef me sinds deze maand (dank Double2 Mediaproducties en Kiemt dat we op SummerLabb mochten staan), dat we ‘CO2 als grondstof’ ook moeten doorvertalen naar het brede publiek, zeg maar: de burgers. Waarom is dit zo belangrijk?

De industrie produceert naar vraag. Bijvoorbeeld het feit dat de plasticindustrie nog steeds groeit hebben we aan ons zelf te wijten. Omdat de burger zich niet voldoende beseft dat we moeten consuminderen, en we ons gedrag daarom niet aanpassen, produceert de industrie er (nog) lekker op los. Maar ook winkelketens en brandowners zijn hier debet aan. Dus zijn we hier allemaal voor verantwoordelijk.

In het geval van ‘CO2 als grondstof’: zodra het brede publiek weet dat we bijvoorbeeld huizen kunnen bouwen van beton waar CO2 in vast zit gelegd, komt deze vraag vanuit de burgers meer en meer bij de projectontwikkelaar of architect te liggen. Het balletje gaat rollen: de aannemer krijgt de opdracht om te kijken waar er ‘CO2 beton’ kan worden ingekocht. Hé, de industrie wordt wakker want er wordt opeens naar een ander product gevraagd. Dat is hoe het doorgaans werkt binnen de industrie. Zelden is het andersom. Sorry dames en heren, ik kan er niks anders van maken. Dit is de realiteit.

Interactie

Naast beeldvorming is interactie belangrijk. Hoe leg ik aan mijn neefje van 6 jaar uit wat CO2 is, waardoor hier teveel van is en waarom dit niet goed is? Een verhaal of visualisatie zal bij hem niet blijven hangen; ik moet er een beleving of interactie van maken. En dat is alleen nog maar de ‘waarom’. Want hoe breng ik de verschillende oplossingen in ‘CO2 als grondstof’ als interactie of beleving naar het publiek? Mijn raderen draaien. Wie een tof idee heeft mag reageren.

Bijdragen

Met Regeneration streef ik naar systeemveranderingen in het belang van mens en planeet. Ook bovenstaande is een systeemverandering want het vereist een andere manier van samenwerking. Green Minerals heeft de afgelopen jaren, binnen de verschillende industrieën, kennispartners aan zich weten te binden: een typische netwerkorganisatie. Mensen/bedrijven, die intrinsiek gemotiveerd zijn het CO2 probleem op te lossen, denken en experimenteren mee. Maar ze kunnen pas echt actie ondernemen zodra er vraag is, dus zodra er een cashflow is. Concreet kan ik met Regeneration deze vraag creëren door de wetenschap bij een breed publiek inzichtelijk te maken. De bal moet gaan rollen en langzaam komt hij in beweging.

Een andere kijk op het klimaatakkoord

 

Laat ik positief beginnen: ik vind het knap dat we met polderen zo snel met een ‘plan’ kunnen komen. Het is meer een klimaatplan dan een akkoord. Om tot een akkoord te komen zou ik ook eens luisteren naar de mensen die geen belangen hebben; die naast young professionals van Klimaat en Energie Koepel andere inzichten kunnen geven. Ze zijn er zat; denk aan innovatie-, sustainability- of CO2 consultants, designers, architecten, filosofen, onderwijzers. Naast sector overstijgend wordt de grote uitdaging waar we voor staan dan ook transdisciplinair aangepakt. Het gaat om de inrichting van nieuwe systemen en dan heb je alle paradigma’s (denkkaders) nodig om deze systemen juist in te richten. Het is daarnaast heel logisch dat mensen van de grote en (te) machtige bedrijven 1. oogkleppen op hebben en 2. teveel denken aan hun eigen bedrijf of persoon.

Maw: op deze manier komen we er niet. Dus probeer dat polderen los te laten en denk transdisciplinair.

Even in het kort (ja, ik probeer het kort te houden) per tafel een aantal hersenspinsels. Mocht je eerst wat achtergrond info willen, dan kun je het klimaatplan hier downloaden.

Mobiliteit

De tafels van mobiliteit en landbouw noemen als enige gedragsverandering. Ik vind dat dit voor iedere tafel geldt; hiermee bereiken we de meeste impact. Voor mobiliteit is dit vooral: minder vliegen, bijv. op vakantie in NL met OV, EV of de fiets, thuis werken, inzetten van VR of hologram technologie voor vergaderingen, minder transport (door bijv. dichter bij huis te produceren en minder export; sectoroverstijgend), maar bovenal is hiervoor een andere mindset nodig bij iedereen. Dit creëer je door voldoende alternatieven aan te bieden en goede voorlichting te geven.

Industrie

Niet genoemd in het akkoord/plan bij industrie, maar heel belangrijk: gedragsverandering! Bijv. minder gebruiksartikelen kopen, kringloop, marktplaats, deeleconomie. Maw: consuminderen. Ja beste industrie, dit kan ten koste gaan van je omzet, dus zul je met andere verdienmodellen moeten komen. Tip: met innovatie binnen 4 muren kom je er niet.

Inzetten op voorlichting naar de klant en/of de consument. Bijv. Coca Cola die in reclamespotjes laat zien wat er met de fles gebeurt als je deze netjes inlevert. Positieve marketing, veel mensen zijn onwetend.

Ik had het net al even genoemd: circulaire verdienmodellen die inzetten op kwaliteit. Bijv. een telefoon die langer meegaat dan 2 jaar en waar een ander verdienmodel achter zit (zoals product as a service). Fairphone is een mooi initiatief. Ja beste lezers: Apple, Samsung, Sony: ze kunnen allemaal heus wel een telefoon maken die langer meegaat. Nokia kon dit namelijk al in de jaren ’90.

Lokaal produceren en verkopen; importheffingen waar Trump als eerste mee kwam zijn zo gek nog niet. Daardoor minder transport, dus minder uitstoot en bovenal is de circulaire economie (waar iedereen het over heeft) goed te controleren.

Productie in NL kan alleen als we uitvoerend werk (handjeswerk) even hoog gaan waarderen als kennis gerelateerde beroepen. Nederland Kennisland in de jaren ‘90 was leuk, maar daardoor zijn er nu wel te weinig mensen om de energie- en industrietransitie uit te voeren. Beste manager of manager van managers of leidinggevende: waarschijnlijk is jouw baan nutteloos (40% van de banen zijn namelijk nutteloos). Overweeg eens een baan als bouwvakker, installateur of elektromonteur. Het verdient tegenwoordig als een tierelier, je draagt zinvol bij en je hoeft niet meer naar de sportschool.

Over de discussie CO2-heffing of subsidie: allebei zijn nodig. Mbt de huidige subsidieregelingen van het RVO: startups vallen in eerste instantie tussen wal en schip. Kleine of midden grote bedrijven willen wel, maar kunnen vaak niet meefinancieren en grote bedrijven wachten op het moment dat een technologie zich bewezen heeft en kopen het dan over. Ondanks de vele startups staat bovenstaand gegeven veel duurzame initiatieven in de weg en blijven op de plank liggen.

Het standpunt wat wordt ingenomen mbt CCS vs CCU daar ben ik het helemaal mee eens. Maar ook hier weer: luister niet alleen naar de grote bedrijven, want er zijn vele initiatieven op startup niveau die een bijdrage kunnen leveren aan CCU. Trek eens bij StartupDelta aan de bel; zij hebben een goed overzicht van wat er gaande is binnen CO2 reductie en hergebruik technologieën en processen.

Beste grote bedrijven: doe niet zo flauw en investeer ook gewoon eens in zinvolle projecten (ipv op KPI’s en andere targets te gaan zitten).

Landbouw

Ook hier meer inzetten op lokale voeding (minder import en export). Laat de consument weer eerlijk en schoon geteeld voedsel waarderen. Stimuleer (kleine) initiatieven zoals zelfoogst-tuinen en verticale landbouw en stimuleer bedrijven die worden opgezet vanuit de behoeften van de dieren zoals biologische veehouderij. Daarbij kun je anders omgaan met voedselconsumptie voor de dieren; geweldig hoe Kipster dat doet.

Te kleine pruimen of te kromme komkommers is onzin. Pak hier de supermarkten op aan. Ook zouden supermarkten meer lokale producten kunnen verkopen zonder onnodige verpakkingen.

Gedragsverandering (of leefstijlverandering) wordt gelukkig ook hier genoemd. Voor landbouw maak je hier de meeste impact mee, niet alleen in CO2 reductie maar ook als het om de volksgezondheid gaat.

Gebouwde omgeving

Zet in op preventie en bewustwording: dus minder energie en minder (voorlopig) gasverbruik door consumenten. Zo worden nieuwbouwwoningen in veel gevallen al standaard uitgevoerd met slimme meters. Maar met slimme technologieën en materialen kun je veel meer doen, ook in bestaande woningen. De samenwerking binnen deze tafel is beter op orde. Let trouwens op bij de recycling van isolatiematerialen. Dit schijnt problematisch te zijn.

Bouwen met lokale grondstoffen. De machtige cementindustrie heeft jarenlang de ontwikkeling van o.a. geopolymeerbeton en gerecycled beton tegengehouden. Het wordt tijd dat we daar eens iets mee gaan doen.

Volg ook de trends Smart Cities en samenredzaamheid in het maken van bouwkeuzes. Dit is vooral aan de gemeenten. We kampen namelijk ook met een ouderenzorg-probleem.

Energie

De energietransitie is al aardig op weg. Knappe koppen die hun hoofden buigen over hoe we voldoende hernieuwbare energie op gaan wekken en hoe we de stroompieken en dalen op gaan vangen. Waterstof lijkt een goede kandidaat. Ik kan me de hevige discussies met klimaat-sceptische mensen van een jaar geleden nog goed herinneren. “Waterstof? Dat gaat nooit wat worden.” Of: “Volledig hernieuwbaar? In your dreams.” Helaas schuilt hier nog wel een gevaar: populistische (vooral liberale) mensen die het volk voorspiegelen dat de energietransitie niet nodig is. Dat het klimaat niet opwarmt door de mens. Dat de gewone burger teveel in de portemonnee wordt geraakt. Hierdoor wordt weerstand gekweekt en weerstand is vertraging.

Dus zet je energie bij voorbaat in op transparante, volledige communicatie en juiste voorlichting.

Scholing

De taakgroep Arbeidsmarkt en Scholing is momenteel bezig met de vraag hoe we aan voldoende praktisch opgeleid personeel komen. Dit probleem zie ik, naast de concrete acties die er nu worden gedaan, echter breder: door prestatie-gericht onderwijs (en cultuur) willen de meeste kinderen naar het HBO of WO. Dit is deels opvoeding, deels onderwijs en dit begint al op de basisschool (zelfs al op het KDV). Dit omvat een cultuurverandering; en ik vind dat we ook hier aandacht aan moeten besteden. Van prestatiegericht naar passiegericht. Ik kan het niet vaak genoeg zeggen.

Mijn rol

Zelf kan ik creatief transdisciplinair bijdragen. Dat betekent dat ik de grote lijnen en verbindingen tussen de oplossingen / veranderingen in kaart kan brengen en deze wil visualiseren. Ik was gewend om als Industrieel Ontwerper producten te ontwerpen, nu wil ik systemen gaan ontwerpen; Regeneratief Design.

Tot slot

Het klimaatakkoord is dus niet zomaar een akkoord waarbij we met wetgeving en regels de CO2 uitstoot omlaag gaan brengen. Het is veel meer; het vraagt om een systeemverandering. Of liever: vernieuwing. Naast de genoemde sectoren zal tevens het kapitalistische (economische) systeem er aan moeten geloven. Ook het onderwijs is niet veilig meer. Maar het belangrijkste: de mindset, het gedrag en levensstijl van iedereen zal moeten veranderen. Van economisch naar ecologisch, van egocentrisch denken naar ecocentrisch denken. Van ik naar wij, etc. Stap voor stap, want transitities kosten tijd en geld.

PS: Shell schijnt nog ergens 7 miljard in het zakje te hebben.

Transdisciplinaire Innovatie

Je hebt vast wel eens gehoord van cross-sectoraal, sector-overstijgend, holistisch of interdisciplinair een probleem aanpakken en oplossen. Maar wat is nu transdisciplinaire innovatie? Dat ga ik aan de hand van voorbeelden uitleggen.

Iedereen kent wel een probleem wat niet zomaar op is te lossen omdat er andere factoren zijn waar je tegen aanloopt om je ideale oplossing toe te passen. Wat er dan meestal wordt gedaan: de oplossing aanpassen zodat hij toch binnen het huidige systeem kan worden toegepast. Ah, systemen… daar schreef ik eerder een blog over met de strekking: “Menselijke systemen voldoen niet meer aan de huidige en toekomstige behoeften van mens en planeet.”

Wat kunnen we daaraan veranderen? En wie hebben we daarbij nodig? Om met die laatste vraag te beginnen: Iedereen! Als eerste moeten we ons beseffen dat systemen niet meer voldoen doordat ze bijvoorbeeld te ingewikkeld zijn ingericht zoals o.a. het zorgsysteem. Een nieuwsartikel kopte afgelopen week: “Minder mensen maken gebruik van Wlz, maar kosten stijgen”. (Wlz = Wet langdurige zorg) Hoe kan dit?

Vaak zijn bedrijven die in de zorg betrokken zijn, gericht op winstmaximalisatie. Denk ook aan adviesbedrijven die de ingewikkelde regels rondom Wlz moeten uitleggen en toepassen bij bijvoorbeeld zorginkoop. Helaas gaat dit ten koste van de patiënten / cliënten en verzorgers. Regels, afspraken, contracten en zelfs boetes zijn een gevolg van het ego-systeem. Ieder bedrijf (en logisch ook) handelt vanuit eigenbelang, want ze willen bestaansrecht houden. Maar heb je nog wel bestaansrecht?

Een treffende vergelijking is de gas- en energietransitie. Producenten en verkopers van gasfornuizen krijgen het moeilijk omdat we van het gas af moeten. Denk ook aan kolencentrales en benzine/diesel-tankstations: grote kans dat ze over 20 jaar verleden tijd zijn.

Zo verdwijnen er bedrijven, maar komen er ook weer bedrijven bij. Bijvoorbeeld: zonnepanelen-installateurs, bedrijven die elektrische laadpalen voor auto’s neerzetten of waterstof-tankstations. Bedrijven die hun bestaansrecht dreigen te verliezen kunnen beter meeveren: in plaats van gasfornuizen kun je je beter richten op inductie- of elektrische kooksystemen.

In navolging van de energie- en gassector zouden we ons binnen iedere sector en branche af moeten vragen: zijn we tevreden met het huidige systeem? Voldoet dit systeem nog? Zo niet, hoe zouden we het wel willen inrichten? En heeft mijn bedrijf dan nog bestaansrecht? Zo nee, waar moet ik me dan wel op richten?

Het moeilijke hierin is dat je beter vanaf nul kan beginnen met inrichten. Ook Kipster heeft dit gedaan: de meest dier-, mens- en milieuvriendelijke kippenboerderij ter wereld. De mensen achter Kipster hebben de kip centraal gezet en zich afgevraagd: wat is de behoefte van de kip? Zo ontstond er een nieuw concept en verdienmodel doordat o.a. reststromen van voedselproducenten (voor de mens) als voedsel voor de kippen wordt ingezet. Er is nauwelijks nog landbouwgrond nodig om voer speciaal voor kippen te produceren. Ook de uitstoot van fijnstof wordt doeltreffend aangepakt, want ook voor het welzijn van de kip is fijnstof niet gewenst. Waarschijnlijk zet Kipster met dit concept een systeemverandering in gang en mocht dit concept breed worden opgepakt dan moeten kippenvoer-producenten het roer gaan omgooien; het zal je dan ook niet verbazen dat de meeste weerstand uit deze hoek zal komen.

Dan nu de link naar transdisciplinaire innovatie. Kort samengevat houdt het in dat er meerdere disciplines (zoals wetenschap, design en marketing) worden gecombineerd en verschillende sectoren of branches worden betrokken met als doel: het oplossen van ingewikkelde maatschappelijke vraagstukken die bijdragen aan een transitie / systeemverandering. Transdisciplinair wil ook zeggen: verder kijken dan je eigen sector. Je denkt cross-sectoraal of sector-overstijgend. Ik spreek daarom ook wel van “innoveren door transdisciplinair denken”

Een voorbeeld uit de praktijk: hoe kunnen we van plastic verpakkingen die we weggooien weer nieuwe verpakkingen maken? Om dit te bewerkstelligen zal de afvalsector moeten gaan samenwerken met recyclingbedrijven (die het omzetten naar granulaat), plastic-verwerkingsbedrijven, winkelketen en/of brandowners. Vergeet ook de overheid niet of andere instanties in verband met voedselveiligheid. Vaak is er alleen communicatie tussen opvolgende bedrijven in de keten en je ziet dat de mogelijkheden van plastic-recycling maar mondjesmaat binnenkomen bij de brandowners die de verpakkingskeuzes maken. Gevolg: gerecyclede plastics, wat we al lang kunnen, wordt niet of nauwelijks toegepast omdat de kosten te hoog blijven t.o.v. virgin materiaal. Strenger beleid kan uitkomst bieden: bijvoorbeeld verplichten dat producenten in 2020 minimaal 25% gerecycled content gaan toevoegen aan hun eindproducten, daar waar het mogelijk is.

Een ander voorbeeld: samenwerken met je concurrenten. Neem nou The Higg Index: een samenwerking tussen Nike, Adidas, Puma en REI om de CO2 voetafdruk van alle sportschoen-materialen in kaart te brengen. Dit was nodig om naar 1 systeem te gaan: afspraken binnen de branche om geen appels met peren te vergelijken. “Samenwerken is het nieuwe concurreren.”

Dit vergt intensieve samenwerking waarbij bedrijven hun concurrenten als partner moeten zien. Zeker de bedrijven die overbodig dreigen te worden in een nieuw systeem zullen de handen ineen moeten slaan. We gaan van een ego-systeem naar een eco-systeem: van ‘eenheid door afspraken’ naar ‘eenheid door interactie’. Wil je bestaansrecht houden moet je meegaan in de transitie / systeemverandering die binnen jouw sector wordt ingezet.

Maar dan de grootste bottleneck:

“Mensen in het systeem kunnen zich het slechtste voorstellen dat het anders kan” – Marjan Minnesma, directeur stichting Urgenda

En dat is precies waar een transdisciplinaire innovator bij kan helpen omdat hij/zij niet in het systeem zit. Op het eerste gezicht ‘domme’ waarom-vragen blijken ineens treffend, want ja: waarom doen we het eigenlijk zo? Een innovator zal zich moeten verdiepen in het bedrijf, de keten, de branche, de klanten, de gebruiker en de sector om een heldere probleemomschrijving te vormen. Wat zijn de behoeften van de mens en planeet hierin? Verbeeldingskracht speelt een grote rol en tijdens het proces wordt er voortdurend ingezoomd en uitgezoomd. Dit wordt ook wel Frame Creation genoemd wat perfect wordt uitgelegd in deze animatie:

Deze blog wil ik graag afsluiten met mijn missie: “Transdisciplinair denken als sleutel voor het ontdekken van onze toekomstige behoeften & het ontwerpen van creatieve oplossingen.”

Samenwerking Green Minerals

 

Green Minerals is een Nederlandse start-up geïnitieerd door MSc. Pol Knops: wetenschapper en natuurkundige.

CO2 opslag en -hergebruik is binnen het klimaatakkoord een groot thema. Green Minerals werkt aan een oplossing die bijdrage kan leveren aan de COreductie die nodig is om onze planeet leefbaar te houden.

De toegevoegde waarde van Regeneration: het wetenschappelijke en technische proces waar Green Minerals op gebaseerd is vertalen naar de markt/industrie d.m.v. een website, visualisaties, infographics, begrijpelijke (commerciële) teksten en we staan in oktober dit jaar op de Innovatie Expo 2018.

Tevens zet ik samenwerkingen op met bedrijven en kennisinstellingen die het gevormde CO2-additief kunnen gebruiken in hun materialen/producten.

Kortom: door marketing en externe samenwerkingen fungeert Regeneration  als ‘innovatie-versneller’.

Voor meer informatie: www.green-minerals.nl

In mijn projecten-lijst op deze website maak ik tevens vermelding naar Green Minerals: www.regenerationdesign.nl/projecten/green-minerals

Systeemdenken

Systemen ontworpen door de mens, ze zijn overal. Computers, software, beveiliging, logistiek, etc. Maar ook het onderwijs, bedrijfsleven, zorg en zelfs de overheid zijn systemen. Sterker nog: we zijn onderdeel geworden van systemen waarbij we te ver verwijderd zijn geraakt van menselijkheid en vertrouwen.

Huidige systemen en structuren sluiten niet meer aan op de behoeften van de mens en planeet anno nu. We zullen stapje voor stapje de systemen moeten ontmantelen tot de kern en opnieuw moeten gaan inrichten. Waarom?

“Wij leven niet in een tijdperk van verandering, maar in een verandering van tijdperk.” – Jan Rotmans, hoogleraar transitiekunde en duurzaamheid.

We zien in de energie- en warmte sector al grote veranderingen. Vele discussies gaan hier al jaren aan vooraf: is klimaatverandering nu wel of niet te wijten aan de hoge CO2 concentraties in de atmosfeer? Nu de overheid ingrijpt versnelt het proces, we moeten wel. Uiteraard zal er nog steeds veel weerstand zijn, want we moeten veranderen en dat doen we nou eenmaal niet graag. En daarbij gaat het geld kosten, wie gaat dat betalen? Gelukkig zijn we gaan poetsen: het oude systeem gaat langzaam op de schop en er komt een nieuw systeem.

Echter zijn de meeste sectoren en bedrijven nog niet toekomstbestendig. Een aantal voorbeelden:

Onderwijs: kinderen met elk hun talenten en interesses, moeten op de basisschool allemaal hetzelfde leren en kunnen. Prestatiegericht, ze worden allemaal op dezelfde vaardigheden afgerekend. Er is maar 1 systeem, al generaties lang. Ok, tegenwoordig zijn er iPads, koptelefoons, werkgroepen en scholen die het net even anders hebben ingericht; maar de basis is nog steeds hetzelfde. Kijk ik naar mijn generatie, dan was het een prima systeem. Maar de wereld en ook de mens verandert; evolutie heet dat. Kinderen van nu zijn anders dan de kinderen van 30 jaar geleden; gevoeliger, autodidact en hebben specifiekere talenten omdat de veranderende wereld daarom vraagt.

Door systemen denken we in hokjes en we proberen nog steeds alle kinderen in 1 hokje te plaatsen.

Het bedrijfsleven: je gaat met je diploma op zak als jonge hond ergens aan de slag en zit boordevol ideeën. Als je geluk hebt worden die deels gerealiseerd, maar als je pech hebt loop je tegen de plafonds aan van de bekende managementlagen. Bam! Alweer een systeem. Na een paar jaar werkzaam te zijn geweest in het bedrijfsleven ga je voor jezelf beginnen waarbij je kennis en mensen om je heen verzamelt; gebaseerd op vertrouwen en collectief ondernemen. ‘Co-creatie’ of ‘netwerkorganisaties’ wordt het ook wel genoemd. Conventionele bedrijven die traditioneel naar binnen zijn gericht kunnen het beste hierin mee gaan om jong talent te behouden.

Daarnaast zijn de meeste bedrijven ingericht op specialisaties; je hebt een bepaalde rol. Maar wat als je interdisciplinair bent: jouw kracht zit hem juist in het combineren van de disciplines zodat het project efficiënter verloopt. Grote kans dat je jouw talenten niet optimaal kan benutten in het huidige bedrijfsleven.

Door systemen denken we in hokjes, maar past iedereen nog wel in een hokje?

De zorg: sommige systemen hebben we zo ingewikkeld gemaakt dat we het zelf niet meer snappen. Het zorgsysteem is hier een goed voorbeeld van. Privatisering heeft ervoor gezorgd dat iedere partij in het systeem voor zijn eigen hachje gaat; winst heet dat. Met allerlei contracten, regels en afspraken tot gevolg. Maar zou de ‘mens’ niet centraal moeten staan in de zorg? People, planet en profit zou in balans moeten zijn, anders gaat het één ten koste van het ander. Waarom zien we geld dan vaak als doel en niet als middel, daar waar het ooit voor bedoeld was?

Over menselijkheid binnen de zorg even een persoonlijk voorbeeld: bloedprikken met mijn dochter van 2 jaar. Na een half uur wachten waren we aan de beurt bij de balie. Echter was de datum op het formuliertje verlopen; verkeerd ingevuld. Ik moest een nieuw formuliertje halen bij de poli van de specialist waarna we weer een half uur moesten wachten om te kunnen prikken. Eerst prikken en daarna een formuliertje halen met alleen een andere datum dat kon niet; dan raakte het systeem in de war.

Door systemen zijn we minder flexibel. Een systeem kent vaak maar 1 weg van A naar B, terwijl een mens gezegend is met een creatief geheugen die in kan spelen op veranderende omstandigheden.

Laten we weer gaan uitzoomen:

Systeemdenken is op zich helemaal niet verkeerd. Volgens Wikipedia is systeemdenken: “een wetenschappelijke benadering die tracht het overzicht van het geheel te behouden, in plaats van zich te concentreren op afzonderlijke onderdelen zonder te overwegen welke rol deze delen in het groter geheel spelen.”

Terug naar de quote van Jan Rotmans over ‘verandering van tijdperk’. Transities, dus systeemveranderingen, zullen zich in iedere sector af gaan spelen.

Industrie: hoe serieus moeten we de importheffingen nemen? Worden landen meer zelfvoorzienend? Moeten we weer maakindustrie naar Nederland/Europa halen? Kijkend naar de CO2 emissies ten gevolge van transport, zou dit overigens geen gek idee zijn.

Landbouw: de veestapel moet inkrimpen. Kunnen we overstappen naar meer en verschillende gewassen om meer monden te voeden waarbij we met het bioafval plastics kunnen maken? Wat te doen met de uitgeputte landbouwgrond?

Ouderenzorg: hoe zorgen we ervoor dat die grote groep babyboomers over 10-20 jaar goed verzorgd gaan worden? Moeten alle werkgevers flexibeler worden m.b.t. mantelzorg?

Ziekenzorg: voorkomen is beter dan genezen. Welvaartsziektes zijn er meer dan ooit welke preventief kunnen worden aangepakt. Gaat de rol van de huisarts veranderen? Een verwijsbrief naar de biologische groenteboer i.p.v. naar de apotheek?

Je ziet dat sectoren onderling elkaar beïnvloeden. Transities/systeemveranderingen moeten daarom op een holistische wijze worden aangepakt; kijk niet alleen naar je eigen sector.

Hiervoor zijn, naast de overheid, wetenschappers, bedrijven en consumenten, ook interdisciplinaire mensen nodig. Innovators met een grote verbeeldingskracht. Het analyseren en oplossen van maatschappelijke innovatie-vraagstukken in verschillende sectoren, gericht op de toekomstige behoeften van mens en planeet. Samengevat in 2 woorden: transdisciplinaire innovatie. Op mijn site onder het kopje ‘hoe’ is hier al iets over te lezen. Binnenkort schrijf ik hierover een nieuwe blog.

Een eigen bedrijf!

Een flexibele baan waarbij ik een bijdrage kan leveren aan maatschappelijke vraagstukken. Daar krijg ik energie van! Ik wil vooral iets voor mens en planeet kunnen betekenen. Innoveren met als doel: Regeneration.

1 mei 2018 ga ik officieel van start. Ook ga ik blogs posten; ik wil graag mijn gedachten, kennis en inzichten delen met de wereld.